Βαλερί Αγγέλου, Μπουάνα
Εκδόσεις Διόπτρα
Είχα καιρό να διαβάσω ιστορικό μυθιστόρημα και η παλιά μου αυτή αγάπη ξαναζωντάνεψε στο βιβλίο της Βαλερί Αγγέλου.
Δύο στοιχεία αυτού του λογοτεχνικού είδους δεν παύουν να με συναρπάζουν: το συγκινητικό ταξίδι στον χώρο και τον χρόνο από τη μία, η αίσθηση πως διάβασα δύο ή τρία βιβλία σε ένα από την άλλη. Αυτά μου θύμισε το "Μπουάνα".
Μπουάνα λοιπόν. Ο μπουάνα, ο αφέντης, όπως ονόμαζαν οι μαύροι στα σουαχίλι τους λευκούς. Όμως το βιβλίο ανοίγει κι άλλες επιλογές. Η μπουάνα; Οι μπουάνα, όλοι οι λευκοί, μαζί και οι Έλληνες; Ο μονολεκτικός τίτλος αφήνει χώρο για ερμηνεία.
Το βιβλίο είναι άτυπα χωρισμένο σε δύο μέρη. Το πρώτο διαδραματίζεται στην Ελλάδα. Ή μάλλον στη Ρόδο όταν δεν ήταν ακόμη μέρος της Ελλάδας. Μαθαίνουμε, μέσα από τα μάτια της πρωταγωνίστριας Αναστασίας, για την ιταλική κατοχή του νησιού, για την άνοδο του φασισμού και τις συνέπειές του στη ζωή των Ροδιτών. Βιώνουμε την πείνα, τη φτώχεια, την εξαθλίωση, όχι μόνο των κατακτημένων αλλά και των κατακτητών. Άλλοι πασχίζουν να φύγουν από το αποκλεισμένο από τους συμμάχους νησί κι άλλοι μένουν πεισματικά εκεί.
Το δεύτερο μέρος οδηγεί τη δράση στο Κονγκό, στα χρόνια της βελγικής κατοχής, αλλά και μετέπειτα της ανεξαρτησίας. Εκεί οι Έλληνες έρχονται αντιμέτωποι με το σκληρό κλίμα και περιβάλλον και με νοοτροπίες διαφορετικές, μα πάνω από όλα με την αντιστροφή των ρόλων: τώρα πια είναι εκείνοι οι κατακτητές, οι ξένοι – οι μπουάνα. Για μένα, εδώ δένουν πραγματικά τα δύο μέρη του βιβλίου και δίνουν μια ικανοποιητική ανθρώπινη ματιά, ενάντια στην αποικιοκρατία.
Συνολικά το βιβλίο, με τη σοβαρή ιστορική έρευνα και την ενίοτε αποστασιοποιημένη ματιά, δίνει ένα ρητό αντιπολεμικό μήνυμα, παρουσιάζοντας τον πόλεμο σαν μαύρο σύννεφο που επισκιάζει τα πάντα. Όσο κι αν ο άνθρωπος τρέξει μακριά του, η βία τον ακολουθεί – μαζί με την απληστία, την απανθρωπιά και τον τυχοδιωκτισμό. Αυτό το μαύρο σύννεφο η συγγραφέας το κατεβάζει στη γη και το ανατέμνει, μακριά από σύνορα, φυλές και ιδεολογίες. Ανθρώπινα.
"Η ιστορία επαναλαμβάνεται για άλλη μια φορά. Όμως οι απώλειες σε ανθρώπινες ζωές δεν σε αφήνουν να το δεις σαν κωμωδία".
Η συνέντευξη με τη συγγραφέα στο Συγγραφικό Στέκι:
https://youtu.be/tBGuCA7VNco?is=NBb_2gDkiMOnMRzB