Πώς ξεχωρίζεις έναν καλλιτέχνη που έχει μέλλον;
Πολλά είναι τα κριτήρια, δεν χωράνε σε ένα άρθρο. Σήμερα θέλω να αναφερθώ σε ένα, που για εμένα αποτελεί την ειδοποιό διαφορά ανάμεσα στον ποιοτικό και τον μη ποιοτικό καλλιτέχνη και είναι ο ένας και μοναδικός αλάθητος τρόπος για να κρίνεις έναν συγγραφέα πριν τον διαβάσεις. Κι αυτό το κριτήριο είναι η αμφιβολία του για το έργο του.
Αντιστρόφως ανάλογα ποσά λοιπόν είναι η ποιότητα του έργου κάποιου με τη βεβαιότητά του για αυτήν. Ή, για να το πω αλλιώς: όσο πιο σίγουρος είναι κάποιος πως έγραψε ένα υπέροχο έργο, τόσο πιο σίγουρο είναι πως το έργο του δεν είναι υπέροχο. Αντίθετα, όσο περισσότερες αμφιβολίες έχει για την ποιότητα του έργου του, τόσο λιγότερες αξίζει να έχει ο αναγνώστης.
Οπότε προσέξτε πολύ, αναγνώστες, για όποιον λέει θετικά λόγια για το έργο του. Εκεί ξεκινήστε να απομακρύνεστε. Όταν κάποιος εγκωμιάζει το έργο του (ειδικά χωρίς να του ζητηθεί να το κρίνει), ανοίξτε το βήμα. Κι αν τολμήσει να πει πως έγραψε αριστούργημα, εκεί πρέπει να αρχίσετε να τρέχετε και να μην κοιτάξετε πίσω.
Κι αν ο αναγνώστης τελικά διαβάσει το υποτιθέμενο αριστούργημα και, μέσα στη δυσφορία του, αναρωτηθεί "Μα ο επιμελητής τι έκανε;", θέλω να βάλει τη φαντασία του να δουλέψει. Να φανταστεί τις Συμπληγάδες Πέτρες του εγωισμού και της συγγραφικής ματαιοδοξίας που συγκλίνουν για να συνθλίψουν τον επιμελητή. Τη Λερναία Ύδρα των σχολίων του συγγραφέα προς τον επιμελητή, ο οποίος αντί για προτάσεις και διορθώσεις αντικρίζει σχόλια-απαντήσεις, όπου ο συγγραφέας του εξηγεί τι έκανε (λες και δεν ήταν φανερό), γιατί το έκανε, του απολογείται, του κουνάει το δάχτυλο, του λέει ότι δεν ξέρει καλά τη δουλειά του ή τον αγνοεί.
Θα αναρωτηθεί κανείς: κάθε συγγραφέας δεν έχει δικαίωμα να ασκήσει βέτο στις διορθώσεις σε κάποιο σημείο του έργου του;
Βεβαίως, είναι η απάντηση. Αν το θέλουμε με αριθμούς, για εμένα ανά 10 σχόλια 7 πρέπει ο συγγραφέας να τα δεχτεί ως έχουν, 1 μπορεί να το αμφισβητήσει και 2 να τεθούν προς συζήτηση. Οτιδήποτε άλλο αποτελεί πρόβλημα.
Συνεπώς, ο αναγνώστης μπορεί εκ των υστέρων να κρίνει ένα έργο – με την παραπάνω εξαίρεση. Ο επιμελητής πάλι μπορεί να κρίνει το μέλλον του συγγραφέα από το πώς αποτιμά το έργο του και από το πόσο πρόθυμος είναι να το ξανακοιτάξει. Η αμφιβολία χτίζει, η αλαζονεία καταστρέφει ποιοτικά ένα έργο. Κι αυτό είναι κανόνας.